Wersja z 2019–09–27

Słownik poprawnej polszczyzny

Zebrał Grzegorz Jagodziński, autor internetowej gramatyki języka polskiego i kursu języka polskiego dla cudzoziemców. Skróty i symbole objaśniono tutaj.

A Ą B C Ć D E Ę F G H I J K L Ł M N Ń O Ó P Q R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż

Hasła powiązane tematycznie

Najczęstsze błędy językowe i ortograficzne

UWAGA: mówienie o normach językowych, gramatyce normatywnej itd. rodzi szereg problemów. O niektórych z nich można przeczytać na stronie poświęconej polskiej ortografii. Zob. zwłaszcza głos językoznawcy w tej sprawie. Polecam także moją stronę na temat poprawności językowej i omówienie ogólnych błędów w SGJP i w WSPP.

Prezentowany tutaj słownik zawiera uwagi na temat wybranych zagadnień polskiej ortoepii i ortografii, zebrane w postaci haseł. Powodem jego opracowania były różnice występujące we współczesnych publikacjach normatywnych, wśród których wymienić należy przede wszystkim następujące pozycje:

Zalecenia normatywne znajdujące się w jednym dziele są często niezgodne z tym, co podają autorzy innego. Zdarza się nawet i tak, że w jednej publikacji udziela się wzajemnie sprzecznych rad poprawnościowych (zob. np. hasło ponad albo hasła dopóki i tak). Niebagatelnym problemem jest też nagminny fakt rozbieżności między publikowanymi normami a zwyczajami językowymi, określanymi ogólnie mianem uzusu.

Celem niniejszej publikacji internetowej jest zebranie tych rozbieżności i uświadomienie Czytelnikom ich istnienia. Odniesiono się także do szczegółowych pomysłów publikowanych na prywatnej witrynie internetowej miłośnika języka polskiego, Mirosława Nalezińskiego, a szereg zawartych tu uwag wprost powiela jego spostrzeżenia. Informacje na ten temat zebrano w odrębnym artykule.

Skróty nazw publikacji wyszczególniono tutaj. Zapis w nawiasach kwadratowych oznacza zawsze wymowę.


Uwagi

1. Autorzy SGJP utrzymują, że ich słownik obejmuje całość polskiego słownictwa. Okazuje się, że nie jest to prawdą.

2. Autorzy SGJP konsekwentnie stosują tezę o istnieniu w języku polskim większej ilości rodzajów niż trzy: męski, żeński i nijaki, znane z łaciny i greki, i utrwalone w szkolnej nauce. Należy ocenić to pozytywnie. Oto pełna lista używanych w SGJP dziewięciu rodzajów (podrodzajów) wraz z ich skrótami i cechami charakterystycznymi:

3. W SGJP konsekwentnie prezentowana jest kategoria deprecjatywności. Jest ona widoczna tylko w mianowniku (i wołaczu) liczby mnogiej rzeczowników rodzaju m1. Na przykład w odmianie rzeczownika chłop obok zwykłej, niedeprecjatywnej formy mianownika liczby mnogiej (ci) chłopi używana bywa forma deprecjatywna (te) chłopy. Formy te oznaczane są skrótowo M. lm ndepr oraz M. lm depr.


Ramka nadrzędna