Wersja z 2010–08–03

Część poprzednia Spis treści Część następna

Grzegorz Jagodziński

Wstęp do typologii syntaktycznej

123 – 4 – 5

Poniżej zebrane tabele stanowią uzupełnienie i ilustrację podziału typów syntaktycznych omówionych w artykule poświęconym typologii języków.

Związek między poszerzoną klasyfikacją typów syntaktycznych a klasyfikacją Milewskiego

TM B S A P G nr
intranzytywno-ergatywno-akuzatywne
T1 a bas sub erg acc gen 1
b sub sub erg acc gen 2
c erg sub erg acc gen 3
b acc sub erg acc gen 4
genetywno-ergatywno-akuzatywne
T2 a bas gen erg acc gen 7
b erg gen erg acc gen 17
c acc gen erg acc gen 20
intranzytywno-genetywno-akuzatywne
T3 a bas sub gen acc gen 8
b sub sub gen acc gen 14
c acc sub gen acc gen 21
intranzytywno-ergatywno-genetywne
T4 a bas sub erg gen gen 9
b sub sub erg gen gen 15
c erg sub erg gen gen 18
nominatywno-akuzatywne
1 a bas nom nom acc gen 5
b nom nom nom acc gen 10
c acc nom nom acc gen 19
ergatywno-absolutywne
2 a bas abs erg abs gen 6
b abs abs erg abs gen 11
c erg abs erg abs gen 16
nominatywno-genetywne
3 a bas nom nom gen gen 22
b nom nom nom gen gen 24
genetywno-absolutywne
4 a bas abs gen abs gen 23
b abs abs gen abs gen 25
genetywno-akuzatywne
5 a bas gen gen acc gen 12
b acc gen gen acc gen 26
ergatywno-genetywne
6 a bas gen erg gen gen 13
b erg gen erg gen gen 27
aktywno-nieaktywne
A1 a bas act ina gen 5/6
b act act ina gen 10/16
c ina act ina gen 11/19
genetywno-nieaktywne
A2 a bas gen ina gen 12/23
b ina gen ina gen 25/26
aktywno-genetywne
A3 a bas act gen gen 13/22
b act act gen gen 24/27

TM oznacza numer w klasyfikacji Milewskiego, T z cyfrą oznacza języki trójdzielne, A – języki aktywne. Pogrubienie i pochylenie zastosowano dla synkretyzmów.

Oznaczenia form:

Oznaczenia przypadków:

Synkretyzmy

A oto wyszczególnione typy języków zebrane w tabeli uwidaczniającej synkretyzmy:

  trójdzielne akuzatywne ergatywne aktywne
· S = A S = P Sa = A, Sp = P
· S = G A = G P = G · A = G P = G · A = G P = G · A = G P = G
· 1 7 8 9 5 12 22 6 23 13 5/6 12/23 13/22
B = A 3 17 18 10 24 16 27 10/16 24/27
B = S 2 14 15 11 25
B = P 4 20 21 19 26 11/19 25/26
TM T1 T2 T3 T4 1 5 3 2 4 6 A1 A2 A3

Poziome kreski umieszczono w tych komórkach tabeli, w których nie byłyby spełnione założenia wstępne. Kropki oznaczają brak synkretyzmu.

34 powyższe typy języków można także przedstawić przy pomocy kolorowych schematów:

                       
trójdzielne
T1
B
A S P
G
B
A S P
G
B
A S P
G
B
A S P
G
1 2 3 4
T2
B
A S P
G
B
A S P
G
B
A S P
G
7 17 20
T3
B
A S P
G
B
A S P
G
B
A S P
G
8 14 21
T4
B
A S P
G
B
A S P
G
B
A S P
G
9 15 18
akuzatywne
1
B
A S P
G
B
A S P
G
B
A S P
G
5 10 19
3
B
A S P
G
B
A S P
G
22 24
5
B
A S P
G
B
A S P
G
12 26
ergatywne
2
B
A S P
G
B
A S P
G
B
A S P
G
6 16 11
4
B
A S P
G
B
A S P
G
23 25
6
B
A S P
G
B
A S P
G
13 27
aktywne
A1
B
A Sa Sp P
G
B
A Sa Sp P
G
B
A Sa Sp P
G
5/6 10/16 11/19
A2
B
A Sa Sp P
G
B
A Sa Sp P
G
12/23 25/26
A3
B
A Sa Sp P
G
B
A Sa Sp P
G
13/22 24/27

  bas     sub     erg
nom
act
    acc
abs
ina
    gen  

Znacznie bardziej rozbudowaną klasyfikację języków (457 typów!), uwzględniającą także sposoby wyrażania dwóch dopełnień w zdaniach z czasownikiem dać (i czasownikami o podobnej składni), przedstawiono w poprzedniej części. Zamieszczona tam tabela generowana jest przez kod języka JavaScript, którego obsługa musi być włączona w przeglądarce, aby strona była czytelna. Komunikat o długim czasie działania kodu należy zignorować.

Część poprzednia Spis treści Część następna