Wersja z 2024-04-18

Terminy pokrewieństwa i powinowactwa w różnych językach

Zestawienie tabelaryczne przykładów

sym. polski angielski niemiecki łacina grecki klasyczny węgierski turecki mongolski tamilski ju|’hoansi hawajski yanomamo  
współcz. dawny współcz. dawny
F ojciec father Vater pater patḗr, áppa, átta apa, attya baba эцэг, аав tantai, appā, appaṉ, attaṉ ba makuakane haya  
M matka mother Mutter māter mḗtēr anya, mama anne, ana ээж, эх tāy, ammā, aṉṉai tai makuahine naya  
FB+ wujek stryj uncle Onkel Vetter patruus pátrōs, theĩos nagybácsi amca авга ах periyappaṉ tsu makuakane haya  
FB− ciṟṟappaṉ  
MB wuj Oheim avunculus mḗtrōs, theĩos, nénnos dayı нагац ах tāymāmaṉ, tāymāmā, māmaṉ tsu makuakane soaya  
FZ ciotka ciota aunt Tante Base amita tēthís, theíā nagynéni hala авга эгч attai ga makuahine yesiya  
MZ+ sioła* Muhme mātertera teyze нагац эгч periyammā ga makuahine naya  
MZ− ciṉṉammā, citti  
B+ dla ♂ brat brother Bruder frāter adelpheós, adelphós bátya, báty erkek kardeş ах aṇṇaṉ, tamaiyaṉ ko kaikua’ana eiwa  
B+ dla ♀ kaikuane  
B− dla ♂ öccs, öcs дүү tampi tsin kaikaina  
B− dla ♀ kaikuane  
Z+ dla ♂ siostra sister Schwester soror adelpheā́, adelphḗ nővér kız kardeş эгч akkāḷ, akkai, akkacci, aṇṇi kwi kaikuahine amiwa  
Z+ dla ♀ kaikua’ana  
Z− dla ♂ húg (охин, эмэгтэй) дүү taṅkai, taṅkāḷ, taṅkacci tsin kaikuahine  
Z− dla ♀ kaikaina  
FBS (+) dla ♂ kuzyn brat stryjeczny cousin Vetter, Cousin patruēlis anepsiós unokatestvér amca oğlu үеэл ах aṇṇaṉ, tamaiyaṉ kuna kaikua’ana eiwa  
FBS (+) dla ♀ kaikuane  
FBS (−) dla ♂ үеэл дүү tampi kuma kaikaina  
FBS (−) dla ♀ kaikuane  
FZS (+) dla ♂ brat cioteczny amitīnus hala oğlu үеэл ах attāṉ, maittuṉaṉ, macciṉaṉ, maccuṉaṉ, maccāṉ kuna kaikua’ana soriwa  
FZS (+) dla ♀ kaikuane heroya  
FZS (−) dla ♂ үеэл дүү kuma kaikaina soriwa  
FZS (−) dla ♀ kaikuane heroya  
MBS (+) dla ♂ brat wujeczny mātruēlis dayı oğlu бөл ах attāṉ, maittuṉaṉ, macciṉaṉ, maccuṉaṉ, maccāṉ kuna kaikua’ana soriwa  
MBS (+) dla ♀ kaikuane heroya  
MBS (−) dla ♂ бөл дүү kuma kaikaina soriwa  
MBS (−) dla ♀ kaikuane heroya  
MZS (+) dla ♂ brat siołeczny* cōnsobrīnus teyze oğlu бөл ах aṇṇaṉ, tamaiyaṉ kuna kaikua’ana eiwa  
MZS (+) dla ♀ kaikuane  
MZS (−) dla ♂ бөл дүү tampi kuma kaikaina  
MZS (−) dla ♀ kaikuane  
FBD (+) dla ♂ kuzynka siostra stryjeczna cousin Kusine, Cousine, Base patruēlis anepsiā́ unokatestvér amca kızı үеэл эгч akkāḷ, akkai, akkacci, aṇṇi tun kaikuahine amiwa  
FBD (+) dla ♀ kaikua’ana  
FBD (−) dla ♂ үеэл дүү taṅkai, taṅkāḷ, taṅkacci tuma kaikuahine  
FBD (−) dla ♀ kaikaina  
FZD (+) dla ♂ siostra cioteczna amitīna hala kızı үеэл эгч attācci, macciṉi, macciṉacci, macciṉicci, maccāḷ, macci, maittuṉi tun kaikuahine suaboya  
FZD (+) dla ♀ kaikua’ana natohiya  
FZD (−) dla ♂ үеэл дүү tuma kaikuahine suaboya  
FZD (−) dla ♀ kaikaina natohiya  
MBD (+) dla ♂ siostra wujeczna mātruēlis dayı kızı бөл эгч attācci, macciṉi, macciṉacci, macciṉicci, maccāḷ, macci, maittuṉi tun kaikuahine suaboya  
MBD (+) dla ♀ kaikua’ana natohiya  
MBD (−) dla ♂ бөл дүү tuma kaikuahine suaboya  
MBD (−) dla ♀ kaikaina natohiya  
MZD (+) dla ♂ siostra siołeczna* cōnsobrīna teyze kızı бөл эгч akkāḷ, akkai, akkacci, aṇṇi tun kaikuahine amiwa  
MZD (+) dla ♀ kaikua’ana  
MZD (−) dla ♂ бөл дүү taṅkai, taṅkāḷ, taṅkacci tuma kaikuahine  
MZD (−) dla ♀ kaikaina  
                           
S syn son Sohn fīlius hyiýs, hyiós, ĩnis, paĩs fia oğul хүү makaṉ ha keikikane teeya  
D córka córa daughter Tochter fīlia thygátēr, ĩnis, kórē lánya kız охин makaḷ hai kaikamahini ihiruya  
BS dla ♂ bratanek synowiec nephew Neffe, Bruderssohn frātruēlis adelphidéos, eksádelphos unokaöccs yeğen ач хүү   tsuma keikikane teeya  
BS dla ♀ brataniec marumakaṉ gama tataya  
ZS dla ♂ siostrzeniec Neffe, Schwestersohn sobrīnus зээ хүү marumakaṉ tsuma keikikane tataya  
ZS dla ♀   gama teeya  
BD dla ♂ bratanica synowica niece Nichte, Bruderstochter frātruēlis adelphidéā, eksadélphē unokahúg yeğen ач охин   tsuma kaikamahini ihiruya  
BD dla ♀ bratanica marumakaḷ gama heckamaya  
ZD dla ♂ siostrzenica Nichte, Schwestertochter sobrīna зээ охин marumakaḷ tsuma kaikamahini heckamaya  
ZD dla ♀   gama ihiruya  
FF dziadek dziad grandfather Großvater, Opa avus páppos nagyapa dede өвөг эцэг pāṭṭaṉ, tāttā kuna      
MF mētropátōr, páppos, nénnos pāṭṭaṉ, tāttā, ciyyāṉ      
FM babka baba grandmother Großmutter, Oma avia tḗthē, annís nagymama nine эмэг эх pāṭṭi, appāyi, appācci tun      
MM annís, tḗthē, baḯā, nínnē, aĩa pāṭṭi, ammāyi, ammācci      
SS wnuk grandson Enkel nepōs hyïdoũs, hyiideús, hyiōnós unoka torun ач хүү peyaraṉ, pēraṉ kuma      
DS thygatridoũs зээ хүү      
SD wnuczka granddaughter Enkelin neptis hyïdẽ, hyiōnḗ, neóptrā unoka torun ач охин peyartti, pērtti, pētti tuma      
DD thygatridẽ зээ охин      
                           
H mąż małżonek husband Ehemann, Gatte marītus pósis, gamétēs férj koca нөхөр kaṇavaṉ     heroya  
W żona żona wife Ehefrau, Gattin uxor gynḗ, dámar, óar, gametḗ feleség karı гэргий, эхнэр maṉaivi     suaboya  
FZH wujek pociot uncle Onkel     nagybácsi enişte   tāymāmaṉ, tāymāmā, māmaṉ        
MZ+H posiół*       periyappaṉ        
MZ−H   ciṟṟappaṉ  
FB+W ciotka stryjna aunt Tante     nagynéni yenge   periyammā        
FB−W   ciṉṉammā, citti  
MBW wujna       attai        
Z+H dla ♂ szwagier swak brother-in-law Schwager lēvir dāḗr, gambrós sógor kayın хүргэн (ах) attāṉ, maittuṉaṉ     soriwa  
Z+H dla ♀    
Z−H dla ♂ хүргэн (хүү) macciṉaṉ, maccuṉaṉ, maccāṉ soriwa  
Z−H dla ♀    
B+W dla ♂ bratowa bratowa sister-in-law Schwägerin, Brudersfrau glōs, janitrīx galóōs, gálōs, gélaros sógornő baldız бэргэн, бэр attācci, aṇṇi        
B+W dla ♀ görümce  
B−W dla ♂ baldız koḻunti, koḻuntiyār, macciṉi, macciṉacci, macciṉicci, maccāḷ, macci   natohiya  
B−W dla ♀ görümce  
HB (+) szwagier dziewierz brother-in-law Schwager lēvir dāḗr sógor kayın хадам ах mutāru        
HB (−) хадам дүү koḻuntaṉ, koḻuntaṉār  
WB (+) szurzy хадам ах attāṉ, maittuṉaṉ     soriwa  
WB (−) хадам дүү macciṉaṉ, maccuṉaṉ, maccāṉ  
HZ (+) szwagierka zełwa sister-in-law Schwägerin glōs galóōs, gálōs sógornő görümce хадам эгч attācci     natohiya  
HZ (−) хадам дүү  
WZ (+) świeść baldız хадам эгч attācci, aṇṇi    
WZ (−) хадам дүү koḻunti, koḻuntiyār, macciṉi, macciṉacci, macciṉicci, maccāḷ, macci  
HZH szwagier zełwin co-brother-in-law Schwager     sógor              
WZH (+) paszenog   aélios, sýggambros     cakalaṉ, cakalappāṭi, cakalai, aṇṇaṉ, tamaiyaṉ        
WZH (−)   cakalaṉ, cakalappāṭi, cakalai, tampi  
HBW (+) szwagierka jątrew co-sister-in-law Schwägerin janitrīx einatḗr sógornő     ōyppiṭiyāḷ, ōyppaṭiyāḷ, ōrakatti, ōruppaṭi, ōppiṭiyāḷ, akkāḷ, akkai, akkacci, aṇṇi        
HBW (−)   ōyppiṭiyāḷ, ōyppaṭiyāḷ, ōrakatti, ōruppaṭi, ōppiṭiyāḷ, taṅkai, taṅkāḷ, taṅkacci  
WBW szurzyna                  
ZHB brat szwagra brat swaka co-brother-in-law                      
BWB brat bratowej                      
ZHZ siostra szwagra siostra swaka co-sister-in-law                      
BWZ siostra bratowej                      
HF teść świekier father-in-law Schwiegervater, Schwäher socer hekyrós após kaynata хадам аав māmaṉ, mātulaṉ        
WF teść pentherós tāymāmaṉ, tāymāmā, māmaṉ, mātulaṉ        
HM teściowa świekra mother-in-law Schwiegermutter, Schwieger socrus hekyrā́ anyós kaynana хадам эх, хадам ээж attai        
WM teścia pentherā́        
DH zięć son-in-law Schwiegersohn gener gambrós vő, vej güvey, damat хүргэн хүү marumakaṉ        
SW synowa snecha daughter-in-law Schwiegertochter nurus nyós leánysó, meny gelin бэргэн, бэр marumakaḷ        

* Termin sioła jest rekonstruowany, niezaświadczony. W dokumentach historycznych siostra matki jest określana stale jako ciota (lub ciotka), podobnie MZS to brat cioteczny, itd.

Pozostałe terminy:

Dodatkowe uwagi poniżej

Klasyfikacja systemów pokrewieństwa

Zgodnie z modelem XIX–wiecznego antropologa Lewisa Henry’ego Morgana, w różnych językach istnieje sześć głównych typów terminologii stopni pokrewieństwa. Podział opiera się na terminach używanych dla oznaczenia rodzeństwa rodziców (ciotek i wujków) oraz kuzynów (dzieci ciotek i wujków). Istnieją (istniały) także typy mieszane.

Zestawienie tabelaryczne
  hawajski sudański eskimoski irokeski crow omaha
F ojciec ojciec ojciec ojciec ojciec ojciec
FB ojciec stryj wujek ojciec ojciec ojciec
MB ojciec wuj wujek wujek wujek wujek
M matka matka matka matka matka matka
MZ matka sioła ciotka matka matka matka
FZ matka ciotka ciotka ciotka ciotka ciotka
B brat brat brat brat brat brat
FBS brat brat stryjeczny kuzyn brat brat brat
MZS brat brat siołeczny kuzyn brat brat brat
FZS brat brat cioteczny kuzyn kuzyn ojciec kuzyn
MBS brat brat wujeczny kuzyn kuzyn kuzyn wujek
Z siostra siostra siostra siostra siostra siostra
FBD siostra siostra stryjeczna kuzynka siostra siostra siostra
MZD siostra siostra siołeczna kuzynka siostra siostra siostra
FZD siostra siostra cioteczna kuzynka kuzynka ciotka kuzynka
MBD siostra siostra wujeczna kuzynka kuzynka kuzynka matka

  wspólne dla wszystkich w poszczególnych typach także
hawajski sudański eskimoski irokeski crow omaha
„ojciec” ojciec brat ojca
brat matki
brat ojca brat ojca
syn siostry ojca
brat ojca
„stryjek” brat ojca
„wujek” brat matki brat ojca
brat matki
brat matki brat matki brat matki
syn brata matki
„matka” matka siostra matki
siostra ojca
siostra matki siostra matki siostra matki
córka brata matki
„sioła” siostra matki
„ciotka” siostra ojca siostra matki
siostra ojca
siostra ojca siostra ojca
córka siostry ojca
siostra ojca
„brat” brat kuzyn kuzyn równoległy kuzyn równoległy kuzyn równoległy
„kuzyn” * kuzyn kuzyn krzyżowy syn brata matki syn siostry ojca
„siostra” siostra kuzynka kuzynka równoległa kuzynka równoległa kuzynka równoległa
„kuzynka” * kuzynka kuzynka krzyżowa córka brata matki córka siostry ojca

* W tabeli pominięto nazwy poszczególnych kuzynów w typie sudańskim

Kuzyn równoległy to syn brata ojca (brat stryjeczny) lub siostry matki (brat siołeczny), kuzyn krzyżowy to syn brata matki (brat wujeczny) lub siostry ojca (brat cioteczny), analogicznie określane są kuzynki równoległe i krzyżowe

Typ eskimoski

Cechy charakterystyczne:

Typ eskimoski występuje dziś powszechnie w wielu znanych językach świata, w tym we współczesnej polszczyźnie.

Język polski (współczesny)

F – ojciec,

M – matka,

FB = MB (= FZH = MZH) – wujek,

FZ = MZ (= FBW = MBW) – ciotka,

B – brat,

Z – siostra,

FBS = FZS = MBS = MZS – kuzyn,

FBD = FZD = MBD = MZD – kuzynka.

Inne terminy:

P – rodzic, G – rodzeństwo, C – dziecko (potomek), E – małżonek, S – syn, D – córka, H – mąż, W – żona, ZH = HB = WB = HZH = WZH – szwagier, HZ = WZ = HBW = WBW – szwagierka, BW – bratowa, BS – bratanek, BD – bratanica, ZS – siostrzeniec, ZD – siostrzenica, FF = MF – dziadek, FM = MM – babka, SS = DS – wnuk, SD = DD – wnuczka, HF = WF – teść, HM = WM – teściowa, DH – zięć, SW – synowa.

Współczesna terminologia (bardzo zubożona w porównaniu ze stanem sprzed wieków) spełnia dokładnie kryteria przynależności do typu eskimoskiego. Wśród innych terminów (spoza kryterium przynależności do typu eskimoskiego) osobliwością jest odróżnianie żony brata (bratowa) od żony brata męża/żony (szwagierka) przy braku odróżnienia męża siostry od męża siostry męża/żony (szwagier). Nie ma prostego terminu dla braci i sióstr małżonków rodzeństwa; używa się terminów złożonych: ZHB (= HZHB = WZHB) – brat szwagra, ZHZ (= HZHZ = WZHZ) – siostra szwagra, BWB – brat bratowej, BWZ – siostra bratowej (por. też HBWB = WBWB – brat szwagierki, HBWZ = WBWZ – siostra szwagierki). Osobliwy (i czasem kłopotliwy) jest też brak wspólnego terminu dla dzieci rodzeństwa (bratanek ≠ siostrzeniec, podobnie bratanica ≠ siostrzenica).

Tradycyjny system terminologii pokrewieństwa jest dziś wciąż częściowo używany. Dawniej terminy brat i siostra odnosiły się także do kuzynów (dziś używane słowa kuzyn, kuzynka nie były znane), jak w typie hawajskim (i tak zostały tu zinterpretowane), jedynie w razie potrzeby mówiono o bracie rodzonym, stryjecznym, wujecznym, ciotecznym (analogicznie o siostrach). Odróżniano jednak rodziców od ich rodzeństwa, a nawet brata ojca od brata matki, jak w typie sudańskim. Siostrę ojca i siostrę matki określano tym samym terminem, jak w typie eskimoskim (jednak dla wcześniejszego stanu rekonstruuje się niezaświadczone odróżnienie według typu sudańskiego: FZ – ciota, MZ – sioła, analogicznie FZH — pociot, MZH – posiół). Osobliwością były terminy synowiec, synowica (syn lub córka brata) używane przez stryja (brata ojca) wobec brataniec, bratanica (także syn lub córka brata) używanych przez ciotę (siostrę ojca). Odróżniano ściśle różne rodzaje powinowactwa, dla których dziś używa się terminów szwagier (niegdyś dziewierz, szurzy, paszenog, swak) i szwagierka (zełwa, świeść, jątrew). Nie było prostych terminów dla rodzeństwa małżonków braci i sióstr ani dla męża siostry męża (zełwy) i żony brata żony (szurzego), wtórnie pojawiły się: HZH – zełwin, WBW – szurzyna.

Język angielski

F – father,

M – mother,

FB = MB (= FZH = MZH) – uncle,

FZ = MZ (= FBW = MBW) – aunt,

B – brother,

Z – sister,

FBS = FZS = MBS = MZS = FBD = FZD = MBD = MZD – cousin.

Inne terminy:

P – parent, G – sibling, C – child, S – son, D – daughter, E – spouse, H – husband, W – wife, ZH = HB = WB = HZH = WZH = BWB = ZHB – brother-in-law, BW = HZ = WZ = HBW = WBW = BWZ = ZHZ – sister-in-law (fakultatywnie HZH = WZH = BWB = ZHB – co-brother-in-law, HBW = WBW = BWZ = ZHZ – co-sister-in-law), BS = ZS – nephew, BD = ZD – niece, PP – grandparent, FF = MF – grandfather, FM = MM – grandmother, SS = DS – grandson, SD = DD – granddaughter, HF = WF – father-in-law, HM = WM – mother-in-law, DH – son-in-law, SW – daughter-in-law.

Współczesna terminologia (bardzo zubożona w porównaniu z językiem staroangielskim) spełnia dokładnie kryteria przynależności do typu eskimoskiego. Zwraca uwagę termin cousin, który nie wyraża płci. W porównaniu z językiem polskim istnieje wspólny termin dla bratanka i siostrzeńca, a także dla bratanicy i siostrzenicy. Terminy brother-in-law i sister-in-law są szersze niż w polskim, nie ma bowiem osobnego terminu oznaczającego bratową, a małżonkowie i rodzeństwo szwagrów również bywają określani w ten sposób.

Język ju|’hoansi

F – ba,

M – tai,

FB = MB = PPF – tsu,

FZ = MZ = PPM – ga,

B+ – ko,

Z+ – kwi,

B− = Z− – tsin,

FBS (+) = FZS (+) = MBS (+) = MZS (+) = FF = MF – kuna,

FBS (−) = FZS (−) = MBS (−) = MZS (−) = SS = DS – kuma,

FBD (+) = FZD (+) = MBD (+) = MZD (+) = FM = MM – tun

FBD (−) = FZD (−) = MBD (−) = MZD (−) = SD = DD – tuma.

Inne terminy:

S – ha, D – hai, BS = ZS = BD = ZD = CCC – tsuma (dla mężczyzny), gama (dla kobiety).

Typ sudański

Cechy charakterystyczne:

Typ sudański był i jest pospolity w różnych językach świata.

Język łaciński

F – pater,

M – māter,

FB – patruus,

MB – avunculus,

FZ – amita,

MZ – mātertera,

B – frāter,

Z – soror,

FBS – patruēlis,

FZS – amitīnus,

MBS – mātruēlis,

MZS – cōnsobrīnus,

FBD – patruēlis,

FZD – amitīna,

MBD – mātruēlis,

MZD – cōnsobrīna.

Inne terminy:

S – fīlius, D – fīlia, H – marītus, W – uxor, ZH = HB = WB – lēvir, BW = HZ = WZ – glōs, BS – frātruēlis, ZS – sobrīnus, BD – frātruēlis, ZD – sobrīna, FF = MF – avus, FM = MM – avia, SS = DS – nepōs, SD = DD – neptis, HF = WF – socer, HM = WM – socrus, DH – gener, SW – nurus.

Język polski (system rekonstruowany)

W udokumentowanych źródłach nie odróżnia się siostry ojca od siostry matki i każdą z nich nazywa ciotką (pierwotnie ciotą). Na podstawie materiałów w języku staroczeskim oraz pewnych nazwisk możemy jednak zrekonstruować pierwotną, odrębną nazwę siostry matki. Tak zrekonstruowany staropolski system terminów pokrewieństwa można uznać za należący do typu sudańskiego, jeśli terminy w rodzaju „brat cioteczny” potraktujemy jako proste.

F – ojciec (ociec), M – matka, FB – stryj, MB – wuj, FZ – ciota, MZ – sioła, B – brat, Z – siostra, FBS – brat stryjeczny, FZS – brat cioteczny, MBS – brat wujeczny, MZS – brat siołeczny, FBD – siostra stryjeczna, FZD – siostra cioteczna, MBD – siostra wujeczna, MZD – siostra siołeczna.

Zaświadczony tradycyjny polski system terminów pokrewieństwa miał charakter mieszany (zob. niżej), system współczesny należy do typu eskimoskiego.

Język turecki

F – baba,

M – anne, ana,

FB – amca,

MB – dayı,

FZ – hala,

MZ – teyze,

B – kardeş, erkek kardeş,

B+ – abi,

Z – kız kardeş,

Z+ – abla,

FBS – amca oğlu, amcazade, kuzen,

FZS – hala oğlu, halazade, kuzen,

MBS – dayı oğlu, dayızade, kuzen,

MZS – teyze oğlu, teyzezade, kuzen,

FBD – amca kızı, amcazade, kuzen,

FZD – hala kızı, halazade, kuzen,

MBD – dayı kızı, dayızade, kuzen,

MZD – teyze kızı, teyzezade, kuzen.

Inne terminy:

P – ebeveyn, annevebaba, G – kardeş, C – çocuk, S – oğul, D – kız, E – eş, H – koca, W – karı, ZH = HB = WB – kayın, BW = WZ – baldız (dla mężczyzny), BW = HZ – görümce (dla kobiety), FZH = MZH – enişte, FBW = MBW – yenge, BS = ZS = BD = ZD – yeğen, FF = MF – dede, büyükbaba, FM – babaanne, nine, büyükanne, MM – anneanne, nine, büyükanne, SS = DS = SD = DD – torun, HF = WF – kaynata, kayınbaba, HM = WM – kaynana, kayınvalide, DH – güvey, damat, SW – gelin.

Typ hawajski

Cechy charakterystyczne:

Typ hawajski występuje rzadko w czystej postaci.

Język hawajski

Jeśli rodzeństwo i kuzyni są tej samej płci, co osoba mówiąca, obowiązują specjalne terminy, niezależne od płci (bracia i kuzyni mężczyzny nazywani są tak samo, jak siostry i kuzynki kobiety), ale zależne od względnego wieku. Są to jakby „starsze ja” (kaikua’ana) i „młodsze ja” (kaikaina). Dla rodzeństwa i kuzynostwa płci przeciwnej istnieją terminy odrębne dla każdej z płci, ale niezależne od wieku (brat lub kuzyn kobiety – kaikuane, siostra lub kuzyn mężczyzny – kaikuahine).

F = FB = MB – makuakane,

M = FZ = MZ – makuahine,

B = FBS = FZS = MBS = MZS dla kobiety – kaikuane,

Z = FBD = FZD = MBD = MZD dla mężczyzny – kaikuahine,

B+ = FBS(+) = FZS(+) = MBS(+) = MZS(+) dla mężczyzny oraz Z+ = FBD(+) = FZD(+) = MBD(+) = MZD(+) dla kobiety – kaikua’ana (jeśli starszy / starsza od probanda),

B− = FBS(−) = FZS(−) = MBS(−) = MZS(−) dla mężczyzny oraz Z− = FBD(−) = FZD(−) = MBD(−) = MZD(−) dla kobiety – kaikaina (jeśli młodszy / młodsza od probanda).

Inne terminy:

S = BS = ZS – keikikane, D = BD = ZD – kaikamahini.

Typ irokeski

Cechy charakterystyczne:

Odmiany typu irokeskiego

Podtyp irokeski właściwy

Podtyp yafar

Podtyp drawidyjski

Podtyp kuma

Zestawienie tabelaryczne
  irokeski wł. yafar drawidyjski kuma  
FF, MF, FFB, MFB, FMB, MMB dziadek dziadek dziadek dziadek dziadek, brat dziadka, brat babki
FM, MM, FMZ, MMZ, FFZ, MFZ babka babka babka babka babka, siostra babki, siostra dziadka
F, FB, FFBS, FMZS ojciec ojciec ojciec ojciec ojciec, brat ojca, kuzyn równoległy ojca
FFZS, FMBS ojciec ojciec wujek wujek kuzyn krzyżowy ojca
MFZS, MMBS wujek ojciec ojciec wujek kuzyn krzyżowy matki
MB, MFBS, MMZS wujek wujek wujek wujek brat matki, kuzyn równoległy matki
M, MZ, MFBD, MMZD matka matka matka matka matka, siostra matki, kuzynka równoległa matki
MFZD, MMBD matka matka ciotka ciotka kuzynka krzyżowa matki
FFZD, FMBD ciotka matka matka ciotka kuzynka krzyżowa ojca
FZ, FFBD, FMZD ciotka ciotka ciotka ciotka siostra ojca, kuzynka równoległa ojca
G rodzeństwo rodzeństwo rodzeństwo rodzeństwo inne dzieci „ojca” lub „matki”
FBC, MZC
FFBSC, FMZSC, MFBDC, MMZDC
FFZSC, FMBSC, MFZDC, MMBDC rodzeństwo rodzeństwo kuzynostwo kuzynostwo dziecko kuzyna krzyżowego ojca lub kuzynki krzyżowej matki
FFZDC, FMBDC, MFZSC, MMBSC kuzynostwo rodzeństwo rodzeństwo kuzynostwo dziecko kuzynki krzyżowej ojca lub kuzyna krzyżowego matki
FZC, MBC kuzynostwo kuzynostwo kuzynostwo kuzynostwo dzieci „wujka” lub „ciotki”
FFBDC, FMZDC, MFBSC, MMZSC

  wszystkie irokeskie ponadto tylko w poszczególnych podtypach
irokeski wł. yafar drawidyjski kuma
„dziadek” dziadek
brat dziadka
brat babki brat babki
„prawujek” brat babki brat babki
„babka” babka
siostra babki
siostra dziadka siostra dziadka
„praciotka” siostra dziadka siostra dziadka
„ojciec” ojciec
brat ojca
kuzyn równoległy ojca
kuzyn krzyżowy ojca kuzyn krzyżowy ojca
kuzyn krzyżowy matki
kuzyn krzyżowy matki
„wujek” brat matki
kuzyn równoległy matki
kuzyn krzyżowy matki kuzyn krzyżowy ojca kuzyn krzyżowy ojca
kuzyn krzyżowy matki
„matka” matka
siostra matki
kuzynka równoległa matki
kuzynka krzyżowa matki kuzynka krzyżowa matki
kuzynka krzyżowa ojca
kuzynka krzyżowa ojca
„ciotka” siostra ojca
kuzynka równoległa ojca
kuzynka krzyżowa ojca kuzynka krzyżowa matki kuzynka krzyżowa matki
kuzynka krzyżowa ojca

We wszystkich typach „bratem” lub „siostrą” jest inne dziecko „ojca” lub „matki”, natomiast „kuzynem” lub „kuzynką” dziecko „wujka” lub „ciotki”

Język yanomamo

F = FB – haya,

M = MZ – naya,

MB – soaya,

FZ – yesiya,

B = FBS = MZS – eiwa,

Z = FBD = MZD – amiwa,

dla mężczyzny: FZS = MBS = WB = ZH – soriwa, FZD = MBD = W – suaboya, S = BS – teeya, D = BD – ihiruya, ZS – tataya, ZD – heckamaya;

dla kobiety: FZS = MBS = H – heroya, FZD = MBD = HZ = BW – natohiya, S = ZS – teeya, D = ZD – ihiruya, BS – tataya, BD – heckamaya.

Język tamilski

F – tantai, appā, appaṉ, attaṉ,

M – tāy, ammā, aṉṉai,

FB+ = MZ+H – periyappaṉ,

FB− = MZ−H – ciṟṟappaṉ,

MB = FZH = WF – tāymāmaṉ, tāymāmā, māmaṉ,

FZ = MBW – attai,

MZ+ = FB+W – periyammā,

MZ− = FB−W – ciṉṉammā, citti,

B – cakōtaraṉ,

B+ = FBS (+) = MZS (+) = WZH (+) – aṇṇaṉ, tamaiyaṉ,

B− = FBS (−) = MZS (−) = WZH (−) – tampi,

Z – cakōtari,

Z+ = FBD (+) = MZD (+) = HBW (+) – akkāḷ, akkai, akkacci, aṇṇi,

Z− = FBD (−) = MZD (−) = HBW (−) – taṅkai, taṅkāḷ, taṅkacci.

dla mężczyzny: W – maṉaivi, ZS – marumakaṉ, ZD – marumakaḷ;

dla kobiety: H – kaṇavaṉ, BS – marumakaṉ, BD – marumakaḷ.

Inne terminy:

S – makaṉ, D – makaḷ, PF – pāṭṭaṉ, tāttā, MF – ciyyāṉ, PM – pāṭṭi, FM – appāyi, appācci, MM – ammāyi, ammācci, CS – peyaraṉ, pēraṉ, CD – peyartti, pērtti, pētti, B+W = WZ+ – attācci, aṇṇi, B−W = WZ− – koḻunti, koḻuntiyār, macciṉi, macciṉacci, macciṉicci, maccāḷ, macci, HZ – attācci, FBS = MZS = FBD = MZD – paṅkāḷi, FZS = MBS = FZD = MBD = muṟaipacaṅkam, FZS = MBS – attāṉ, maittuṉaṉ, macciṉaṉ, maccuṉaṉ, maccāṉ, FZD = MBD – attācci, macciṉi, macciṉacci, macciṉicci, maccāḷ, macci, maittuṉi, HB+ – mutāru, HB− – koḻuntaṉ, koḻuntaṉār, WB (+) = Z+H – attāṉ, maittuṉaṉ, WB (−) = Z−H – macciṉaṉ, maccuṉaṉ, maccāṉ, WZH – cakalaṉ, cakalappāṭi, cakalai, HBW – ōyppiṭiyāḷ, ōyppaṭiyāḷ, ōrakatti, ōruppaṭi, ōppiṭiyāḷ, HF = WF – māmaṉ, mātulaṉ, HM = WM – attai, DH = WBS – marumakaṉ, SW = WBD – marumakaḷ.

Typ crow

Typ omaha

Typ mieszany

Spełnia tylko niektóre kryteria podane wyżej, zatem łączy właściwości różnych typów.

Język polski (tradycyjny)

F – ojciec (ociec), M – matka, FB – stryj, MB – wuj, FZ = MZ – ciota, B = FBS = FZS = MBS = MZS – brat, Z = FBD = FZD = MBD = MZD – siostra.

Inne terminy:

S – syn, D – córa, H – mąż (małżonek), W – żona, HB – dziewierz, WB – szurzy, HZ – zełwa, WZ – świeść, HBW – jątrew, WZH – paszenog, ZH – swak, BW – bratowa, FZH = MZH – pociot, FBW – stryjna, MBW – wujna, BS – synowiec (dla mężczyzny) lub brataniec (dla kobiety), BD – synowica (dla mężczyzny) lub bratanica (dla kobiety), ZS – siostrzeniec, ZD – siostrzenica, FF = MF – dziad, FM = MM – baba, SS = DS – wnuk, SD = DD – wnuka, HF – świekier (świekr), HM – świekra (świekrew), WF – teść (cieść), WM – teścia (ćcia), DH – zięć, SW – snecha.

Tradycyjny system terminologii pokrewieństwa jest dziś wciąż częściowo używany. Dawniej terminy brat i siostra odnosiły się także do kuzynów (dziś używane słowa kuzyn, kuzynka nie były znane), jak w typie hawajskim (i tak zostały tu zinterpretowane), jedynie w razie potrzeby mówiono o bracie rodzonym, stryjecznym, wujecznym, ciotecznym (analogicznie o siostrach). Odróżniano jednak rodziców od ich rodzeństwa, a nawet brata ojca od brata matki, jak w typie sudańskim. Siostrę ojca i siostrę matki określano tym samym terminem, jak w typie eskimoskim (jednak dla wcześniejszego stanu rekonstruuje się niezaświadczone odróżnienie według typu sudańskiego: FZ – ciota, MZ – sioła, analogicznie FZH — pociot, MZH – posiół). Osobliwością były terminy synowiec, synowica (syn lub córka brata) używane przez stryja (brata ojca) wobec brataniec, bratanica (także syn lub córka brata) używanych przez ciotę (siostrę ojca). Odróżniano ściśle różne rodzaje powinowactwa, dla których dziś używa się terminów szwagier (niegdyś dziewierz, szurzy, paszenog, swak) i szwagierka (zełwa, świeść, jątrew). Nie było prostych terminów dla rodzeństwa małżonków braci i sióstr ani dla męża siostry męża (zełwy) i żony brata żony (szurzego), wtórnie pojawiły się: HZH – zełwin, WBW – szurzyna.

Język fiński

F – isä,

M – äiti,

FB – setä,

MB – eno,

FZ = MZ – täti,

B – veli,

Z – sisar, sisko,

PGC – serkku,

FBS = FBD = FZS = FZD – nepas,

MBS = MBD = MZS = MZD – orpana.

Inne terminy:

P – vanhemmat (lm.), G – sisarus, C – lapsi, S – poika, D – tytär, tyttö, E – puoliso, H – aviomies, mies, W – vaimo, HB = WB = ZH = HZH = WZH – lanko, suoveri, näälämies, HB – kyty, HZ = WZ = BW = HBW = WBW – käly, HZ – nato, BS – veljenpoika, BD – veljentytär, ZS – sisarenpoika (także jako BS), ZD – sisarentytär, sisarentyttö (także jako BD), siskontytär, siskontyttö, PP – isovanhemmat (lm.), FF = MF – isoisä, FM = MM – isoäiti, CC – lapsenlapsi, SS – pojanpoika, DS – tyttärenpoika, SD – pojantytär, DD – tyttärentytär, tytöntyttö, EP – appivanhemmat (lm.), HF = WF – appi, HM = WM – anoppi, DH – vävy, SW – miniä.

Język koreański

Na pierwszym miejscu forma honoryfikatywna.

F – abeoji, appa,

M – eomeoni, eomma,

FB – chinsamchon, samchon,

FB+ – keun abeoji, keun appa (najstarszy), baegbu, jungbu,

FB− – jag-eun-abeoji, jag-eun-appa (najmłodszy), sugbu,

MB – oesamchon, oesugbu,

FZ – gomo,

MZ – imo,

B – hyeongje,

B+ – hyeong (dla brata), oppa (dla siostry),

B− – namdongsaeng, dongsaeng,

Z – jamae,

Z+ – nuna (dla brata), eonni (dla siostry),

Z− – yeodongsaeng,

PGC – sachon.

Inne terminy:

P – bumo, G – hyeongjejamae, C – janyeo, S – adeul, D – ttal, E – bae-uja, bubu, H – ju-in, bakkat yangban, ju-in yangban, nampyeon, aebi, W – bu-in, ansaram, anae, emi, Z+H – maehyeong (dla mężczyzny), hyeongbu (dla kobiety), Z−H – maeje (dla mężczyzny), jebu (dla kobiety), B+W – hyeongsunim, hyeongsu (dla mężczyzny), sae-eonni (dla kobiety), B−W – jesu (dla mężczyzny), olke (dla kobiety), HB+ – ajubeonim, HB+W – hyeongnim, HB− – sidongsaeng, HB−W – dongseo, HZ+ – hyeongnim, eonni, HZ+H – seobangnim, HZ− – agassi, assi, HZ−W – seobangnim, WB+ – hyeongnim, WB+W – ajumeonim, WB− – cheonam, WB−W – cheonamdaeg, WZ+ – cheohyeong, WZ+H – hyeongnim, WZ− – cheoje, FB+W – keun eomeoni, keun eomma, baegmo, jungmo, FB−W – jag-eun-eomeoni, jag-eun-eomma, sugmo, FZH – gomobu, MBW – oesugmo, MZH – imobu, BS = ZS – joka, BD = ZD – joka, jokattal, PP – jobumo, PF – jobu, PM – jomo, FF – har-abeoji, FM – halmeoni, MF – oehar-abeoji, MM – oehalmeoni, CC – sonju, SS = DS – sonja, SD = DD – sonnyeo, HP – jabumo, WP – cheobumo, HF – si-abeoji, WF – jang-in, HM – si-eomeoni, WM – jangmo, DH – sawi, seobang, SW – myeoneuri, emi.


Terminologia według stopnia pokrewieństwaWykaz alfabetyczny terminówWykaz terminów według stopnia złożonościWykaz alfabetyczny symboliWykaz symboli według złożonościWykaz według stopniZestawienie tabelaryczne

Ramka nadrzędna